рдоेрд░े рдмाрд░े рдоें

chemistry рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं
chemistry рд▓ेрдмрд▓ों рд╡ाрд▓े рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं. рд╕рднी рд╕ंрджेрд╢ рджिрдЦाрдПं

29 рд╕िрдд॰ 2020

Organic chemistry basic2020/рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди

Organic chemistry 2020:

Organic chemistry is the study of the structure, properties, composition, reactions, and preparation of carbon-containing compounds, which include not only hydrocarbons but also compounds with any number of other elements, including hydrogen (most compounds contain at least one carbon-hydrogen bond), nitrogen, oxygen, ...

B рдпौрдЧिрдХों рдХी рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рд╣ै। рдЗрдирдоें рдХाрд░्рдмрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рднी рд░рд╣рддा рд╣ै। рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рддрдеा рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рдХाрд░рдгों рд╕े рдХुрдЫ рдХाрд░्рдмрди рдХे рдпौрдЧрдХों рдХो рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдХी рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрдирдоें рдХाрд░्рдмрдирдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рдХाрд░्рдмрди рдоोрдиोрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं। рд╕рднी рдЬैрд╡ рдЕрдгु рдЬैрд╕े рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ, рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓, рдк्рд░ोрдЯीрди, рдЖрд░рдПрдирдП рддрдеा рдбीрдПрдирдП рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рд╣ी рд╣ैं। рдХाрд░्рдмрди рдФрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХे рдпौрдЧिрдХो рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдоिрдеेрди (CH4) рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯे рдЕрдгुрд╕ूрдд्рд░ рдХा рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рд╣ै। рдИрдеेрди (C2H6), рдк्рд░ोрдкेрди (C3H8) рдЖрджि рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдХ्рд░рдорд╢: рдПрдХ рдПрдХ рдХाрд░्рдмрди рдЬुрдб़рддा рдЬाрддा рд╣ै। рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рддीрди рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं: рдИрдеेрди рд╢्рд░ेрдгी, рдПрдеिрд▓ीрди рд╢्рд░ेрдгी рдФрд░ рдРрд╕ीрдЯिрд▓ीрди рд╢्рд░ेрдгी। рдИрдеेрди рд╢्рд░ेрдгी рдХे рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рд╕ंрддृрдк्рдд рд╣ैं, рдЕрд░्рдеाрдд्‌ рдЗрдирдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХी рдоाрдд्рд░ा рдФрд░ рдмрдв़ाрдИ рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддी। рдПрдеिрд▓ीрди рдоें рджो рдХाрд░्рдмрдиों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдПрдХ рдж्рд╡िрдмंрдз (=) рд╣ै, рдРрд╕ीрдЯिрд▓ीрди рдоें рдд्рд░िрдЧुрдг рдмंрдз (┬║) рд╡ाрд▓े рдпौрдЧिрдХ рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╣ैं। рдпे рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдСрдХ्рд╕ीрдХृрдд рдПрд╡ं рд╣ैрд▓ोрдЬрдиीрдХृрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрдиों рдХे рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХे рд╡िрд╡िрдз рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ैं। рдРрд╕े рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб, рдм्рд░ोрдоाрдЗрдб, рдЖрдпोрдбाрдЗрдб, рдРрд▓्рдХोрд╣ाрд▓, рд╕ोрдбिрдпрдо рдРрд▓्рдХॉрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рдРрдоिрди, рдорд░рдХैрдк्рдЯрди, рдиाрдЗрдЯ्рд░ेрдЯ, рдиाрдЗрдЯ्рд░ाрдЗрдЯ, рдиाрдЗрдЯ्рд░ाрдЗрдЯ, рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдлाрд╕्рдлेрдЯ рддрдеा рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рд╕рд▓्рдлेрдЯ рд╣ैं। рдЕрд╕рддृрдк्рдд рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдЕрднिрдХाрд░рдХों рд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рд╡्рдпुрдд्рдкрди्рди рдмрдиाрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдЕрдиेрдХ рд╡्рдпुрдд्рдкंрди рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдмрдб़े рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЗрдирд╕े рдЕрдиेрдХ рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рд╡िрд▓ाрдпрдХ, рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ, рдХृрдоिрдиाрд╢рдХ рдУрд╖рдзिрдпाँ рдЖрджि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ рд╣ैं। рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрдиों рдХे рдСрдХ्рд╕ीрдХрд░рдг рд╕े рдРрд▓्рдХोрд╣ॉрд▓, рдИрдерд░, рдХीрдЯोрди, рдРрд▓्рдбीрд╣ाрдЗрдб, рд╡рд╕ा рдЕрдо्рд▓, рдПрд╕्рдЯрд░ рдЖрджि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдРрд▓्рдХोрд╣ॉрд▓ рдк्рд░ाрдердоिрдХ, рдж्рд╡िрддीрдпрдХ рдФрд░ рддृрддीрдпрдХ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдПрд╕्рдЯрд░ рдж्рд░рд╡ рд╕ुрдЧंрдзिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЕрдиेрдХ рд╕ुрдЧंрдзिрдд рдж्рд░рд╡्рдп рдЗрдирд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдоें рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рдПрд╡ं рд╕рдоाрд╡рдпрд╡рддा :


C6H12 рдХे рджो рд╕рдоाрд╡рдпрд╡
рд╕ंрдпोрдЬрдХрддाрдПँ (рдЬिрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдгु рдоें рдкрд░рдоाрдгु рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдмрдж्рдз рд╣ोрддे рд╣ैं) рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣ोрддी рд╣ैं : рд╡ैрдж्рдпुрдд् рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा (electrovalency) рдФрд░ рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा (covalency)। рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд▓рд╡рдгों рдоें рдЕрдгु рдоें рдкрд░рдоाрдгु, рдпा рдоूрд▓рдХ, рдмрд╣ुрдзा рд╡िрдж्рдпुрдд्‌ рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдмрдж्рдз рд░рд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдпे рдЕрдгु рди рдХेрд╡рд▓ рд╡िрд▓рдпрдиों рдоें рд╣ी рдЖрдпрдиों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдаोрд╕ рдХ्рд░िрд╕्рдЯрд▓ों рдоें рднी рдЗрдирдХे рдЖрдпрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеिрддि рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд░рд╣рддे рд╣ैं।

рдХाрд░्рдмрди рдкрд░рдоाрдгु рдХी рдмाрд╣्рдпрддрдо рдкрд░िрдзि рдкрд░ рдЪाрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди (.) рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЪाрд░ рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди рд▓ेрдХрд░ рдЕрдкрдиा рдЕрд╖्рдЯрдХ рдкूрд░ा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдПрдХ рдХाрд░्рдмрди рдкрд░рдоाрдгु рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪाрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрдиों рд╕े рднी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдпा рдХ्рд▓ोрд░ीрди рдХे рдЪाрд░ рдкрд░рдоाрдгुрдУं рд╕े। рдпрд╣ рд╕ंрдпोрдЬрди рд╡िрдж्рдпुрдд्‌ рд╕ंрдпोрдЬрди рд╕े рднिрди्рди рд╣ै। рди рддो рдХाрд░्рдмрди рдЯेрдЯ्рд░ाрдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб рд╡िрд▓рдпрдиों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрдХрд░ рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб рдЖрдпрди рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдоेрдеेрди рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрдХрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЖрдпрди। рджो рджो рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиों рдХे рднाрдЧीрджाрд░ рдмрдирдиे рдкрд░ рдПрдХ рдПрдХ рдмंрдз рдмрдирддा рд╣ै। рдЕрдд: рдХाрд░्рдмрди рдХी рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХрддा рек рд╣ै। рдХрдИ рдХाрд░्рдмрди рдкрд░рдоाрдгु рднी рд╕рд╣рд╕ंрдпोрдЬрдХрддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдкрд╕ рдоें рдЙрдд्рддрд░ोрдд्рддрд░ рдХ्рд░рдо рд╕े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрдЗрдХ्рд▓ोрдкेंрдЯेрди, (C5H10), рдоें рел рдХाрд░्рдмрдиों рдХा рдмंрдж рд╡рд▓рдп рдФрд░ рд╕ाрдЗрдХ्рд▓ोрд╣ेрдХ्рд╕ेрди, (C6H12), рдоें рем рдХाрд░्рдмрдиों рдХा рдмंрдж рд╡рд▓рдп рд╣ै। рдХрднी рдХрднी рдЕрдгुрдУं рдоें рдЕрд╕ंрддृрдк्рдд рд╕ंрдпोрдЬрдХрддाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрджि рджो рдХाрд░्рдмрди рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХे рдмीрдЪ рдоें рек рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рд╣ो, рддो рдХрд╣ा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рдоें рдПрдХ рдж्рд╡िрдмंрдз рд╣ै рдФрд░ рем рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рд╣ो рддो рдХрд╣ेंрдЧे рдХि рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рдоें рдд्рд░िрдмंрдз рд╣ैं। рдПрдХрдмंрдз (:) рдж्рд╡िрдмंрдз (::) рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдж्рд╡िрдмंрдз рдд्рд░िрдмंрдз (:::) рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ै। рдЬिрди рдпौрдЧिрдХों рдоें рдж्рд╡िрдмंрдз рд╣ैं, рд╡े рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕ंрддृрдк्рдд рд╣ैं। рдмेрди्рдЬ़ीрди, (C6H6), рдмाрдж рд╡рд▓рдп рдХा рдПрдХ рдпौрдЧिрдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рддीрди рдж्рд╡िрдмंрдз рднी рдоाрдиे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдкрд░ рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдеाрдпी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджो рдХाрд░्рдмрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХा рдПрдХ рдмंрдз рдЕрдиुрдиाрджी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, [2]рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдмेंрдЬीрди рд╡рд▓рдп рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдиुрдиाрджी рдЧुрдгों рдХे рдХाрд░рдг рдРрд░ोрдоैрдЯिрдХ рдиाрднिрдХ (рдЬैрд╕ा рдмेрди्рдЬ़ीрди рдоें рд╣ै) рдРрд▓िрдлैрдЯिрдХ рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рднिрди्рди рд╕рдордЭे рдЬाрддे рд╣ैं। рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдЙрдирдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕рдоाрд╡рдпрддा рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै। рдПрдХ рд╣ी рдЕрдгु рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЧुрдгрд╡ाрд▓े рдЕрдиेрдХ рдпौрдЧिрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕ाрдЗрдХ्рд▓ोрдк्рд░ोрдкेрди рдФрд░ рдк्рд░ोрдкिрд▓ीрди рджोрдиों рдХा рдПрдХ рд╣ी рдЕрдгु рд╕ूрдд्рд░ (C3H6) рд╣ै। рджिрдЧ्рд╡िрди्рдпाрд╕ рд╕рдоाрд╡рдпрддा рдХे рдХाрд░рдг् рднी рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдоें рдмрд╣ुрдд рднिрди्рдирддा рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै। рдорд▓ेрдЗрдХ рдЕрдо्рд▓ (рд╕िрд╕ рд░ूрдк) рдФрд░ рдлूрдоैрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ (рдЯ्рд░ाрди्рд╕ рд░ूрдк) рдоें рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдЕंрддрд░ рд╣ै। рджोрдиों рдЕрдо्рд▓ों рдХे рднौрддिрдХ рдФрд░ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЧुрдгों рдоें рдЕंрддрд░ рд╣ै। рд▓ैрдХ्рдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓, (CH3. CH. OH. COOH) рдоें рдПрдХ рдЕрд╕рдордоिрдд рдХाрд░्рдмрди рдкрд░рдоाрдгु рд╣ै। рдЬिрд╕ рдХाрд░्рдмрди рдХी рдЪाрд░ рд╕ंрдпोрдЬрдХрддाрдУं рд╕े рднिрди्рди рднिрди्рди рдоूрд▓рдХ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╣ों, рд╡рд╣ рдЕрд╕рдордоिрдд рдХाрд░्рдмрди рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЬिрди рдЕрдгुрдУं рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрд╕рдордоिрдд рдХाрд░्рдмрди рд╣ोंрдЧे, рд╡े рд╡िрд▓рдпрдиों рдФрд░ рдХ्рд░िрд╕्рдЯрдиों рдоें рдк्рд░рдХाрд╢-рдШूрд░्рдгрди рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрдирдХे рдЕрдгु рджрдХ्рд╖िрдг-рдн्рд░ाрдоी (рдж-) рдФрд░ рд╡ाрдоी рдн्рд░ाрдоी (рд╡ा-) рдФрд░ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рддीрдиों рд░ूрдкों рдоें рдкाрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рео рдРрд▓्рдбोрдкेंрдЯोрд╕ рдФрд░ резрем рдРрд▓्рдбो-рд╣ेрдХ्рд╕े рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рд╣ी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдирд╣ीं рдХी, рдЙрди्рд╣ें рдкृрдердХ्‌ рдХрд░рдХे рдЙрдирдХा рд░рдЪрдиा рд╡िрди्рдпाрд╕ рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рео рдкेंрдЯोрд╕ рдпे рд╣ैं : рд▓िрдХ्рд╕ोрд╕, рдЬ़ाрдЗрд▓ो, рдРрд░ेрдмिрдиोрд╕ рдФрд░ рд░िрдмोрд╕ рдФрд░ рдЗрди рдЪाрд░ों рдХे рджрдХ्рд╖िрдгрдн्рд░ाрдоी рдФрд░ рд╡ाрдордн्рд░ाрдоी рджो рджो рд░ूрдк। рдРрд▓्рдбोрд╣ेрдХ्рд╕ोрд╕ рдоें рек рдЕрд╕рдордоिрдд рдХाрд░्рдмрди рд╣ैं। рдЕрдд: рдпे резрем рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोंрдЧे। рдЖрда рджрдХ्рд╖िрдгрдн्рд░ाрдоी рдФрд░ рдЖрда рд╡ाрдордн्рд░ाрдоी (рджेрдЦें рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ)। рдЕрдгुрдУं рдХी рд░рдЪрдиा рддीрдиों рд╡िрдоाрдУं рдоें рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рд╣ैं, рди рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡िрдоाрдУं рдХे рдзрд░ाрддрд▓ рдоें। рдЗрди рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╕рдоाрд╡рдпрд╡рддाрдПँ рд╕ंрднрд╡ рд╣ैं рдФрд░ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдЗрди рд╕рдмрдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै।

рдк्рд░рдХाрд░्рдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ (functional group) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг:

* рдЪिрдд्рд░:Alkyne general.svg
рдПрд▓्рдХाрдЗрди

* рдЪिрдд्рд░:Alcohol-(general)-skeletal.png
рдЕрд▓्рдХोрд╣рд▓

* рдЪिрдд्рд░:Ether-(general).png
рдИрдерд░

* рдЪिрдд्рд░:Amino-group-primary-2D-flat.png
рдЕрдоीрди

* рдЪिрдд्рд░:Aldehyde2.png
рдПрд▓्рдбिрд╣ाрдЗрдб

* рдЪिрдд्рд░:Ketony.svg
Cetona

* рдЪिрдд्рд░:Carboxylic-acid-skeletal.png
рдХाрд░्рдмोрдХ्рд╕िрд▓िрдХ рдЕрдо्рд▓

* рдЪिрдд्рд░:Ester-general.png
рдЗрд╕्рдЯрд░

* рдЪिрдд्рд░:Carbamoyl-group-2D.svg
рдПрдоाрдЗрдб

* рдЪिрдд्рд░:Azo-group.png
рдПрдЬो

* рдЪिрдд्рд░:Nitro-group.png
рдиाрдЗрдЯ्рд░ो

* рдЪिрдд्рд░:Sulfoxide.png
рд╕рд▓्рдлोрдХ्рд╕ाрдЗрдб


рдПрдХ рд╢ाрдЦिрдд рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХाрд░्рдмрди рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рддрдеा рдиाрдордХрд░рдг 5-butil-3,9-dimetil-undecano

* рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा
* рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рд╕ूрдЪी
* рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг

* Organic Chemistry on WikiChem
* MIT OpenCourseWare: Organic Chemistry I
* Organic Chemistry Lectures, Videos and Text
* Journal of Organic Chemistry (Table of Contents)
* Organic Letters (Table of Contents)
* Synlett
* Synthesis
* Organic Chemistry Portal - Recent Abstracts and (Name)Reactions
* Home of a full, online, peer-reviewed organic chemistry text.
* Virtual Textbook of Organic Chemistry
* Organic Chemistry Teaching kit
* Organic World Wide - A collection of Links
* Organic Families and Their Functional Groups
* Roger Frost's Organic Chemistry - multimedia teaching tools
* Organic chemistry help
* Chemical Freeware on http://www.acdlabs.com
* Organic Chemistry - Learning Resources
* Organic chemistry help-Best of the Web 2008


The following topic areas are the most basic concepts that a sucessful chemistry student needs to master:
  • Chemical Nomenclature(this unit required for credit)
  • Atomic Structure.
  • Periodic Table.
  • Lewis Structure.
  • Chemical Reactions.
  • Stoichiometry.
  • Acid-Base Chemistry.
рдпрджि рдЖрдкрдХो рд╣рдоाрд░ी рдкोрд╕्рдЯ рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो рддो рд╣рдоें рдХрдоेंрдЯ рдХрд░рдХे рдЬрд░ूрд░ рдмрддाрдПं рд▓ाрдЗрдХ рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें рд╡ рд╣рдоें рдлॉрд▓ो рдХрд░ें рдФрд░ рдЗрд╕ рдкोрд╕्рдЯ рдХो рдЬ्рдпाрджा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें рддाрдХि рдЕрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХो рднी рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓े। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпां рдкाрддे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдИрдоेрд▓ рдмॉрдХ्рд╕ рдХे рдЕंрджрд░ рдЕрдкрдиी рдИрдоेрд▓ рдЖрдИрдбी рджрд░्рдЬ рдХрд░ें।

Chemistry for beginners2020./рд░рд╕ाрдпрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди

рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди(Chemistry for beginners2020)


The following topic areas are the most basic concepts that a sucessful chemistry student needs to master:
  • Chemical Nomenclature(this unit required for credit)
  • Atomic Structure.
  • Periodic Table.
  • Lewis Structure.
  • Chemical Reactions.
  • Stoichiometry.
  • Acid-Base Chemistry.

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी:Chemistry) рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╢ाрдЦा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЧुрдг, рд╕ंрдШрдЯрди, рд╕ंрд░рдЪрдиा рддрдеा рдЙрдирдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдоिрд╕्рд░ рджेрд╢ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рдоिрд╕्рд░рд╡ाрд╕ी рдХाँрдЪ, рд╕ाрдмुрди, рд░ंрдЧ рддрдеा рдЕрди्рдп рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдмрдиाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпाँ рдЬाрдирддे рдеे рддрдеा рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдоिрд╕्рд░ рдХो рдХेрдоिрдпा рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЬिрд╕े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рдоें 'рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी' рдХрд╣рддे рд╣ै рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдоिрд╕्рд░ рдоें рдкाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдХाрд▓ी рдоिрдЯ्рдЯी рд╕े рд╣ुрдИ। рдЗрд╕े рд╡рд╣ाँ рдХे рд▓ोрдЧ рдХेрдоि рдХрд╣рддे рдеे। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХो рдХेрдоिрдЯेрдХिंрдЧ рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдж्рд░рд╡्рдп рдХे рд╕ंрдШрдЯрди рддрдеा рдЙрд╕рдХे рдЕрддि рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдХрдгों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдж्рд░рд╡्рдп рдХे рдЧुрдг, рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдпोрдЧ рдХे рдиिрдпрдо, рдКрд╖्рдоा рдЖрджि рдКрд░्рдЬाрдУं рдХा рдж्рд░рд╡्рдп рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡, рдпौрдЧिрдХों рдХा рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг, рдЬрдЯिрд▓ рд╡ рдоिрд╢्рд░िрдд рдкрджाрд░्рдеों рд╕े рд╕рд░рд▓ рд╡ рд╢ुрдж्рдз рдкрджाрд░्рде рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рдиा рдЖрджि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рднी рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдоें рд╕ाрдд рдХ्рд╖ैрддुрдЬ рдкंрдХ्рддिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ें рдЖрд╡рд░्рдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░ीрд╕्рдЯрд▓े, рд╢ीрд▓े, рд╡ рд▓ेрд╡ाрдпрд╕िрдпे рдиे рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा। рд▓ोрд╡ाрдпрд╕िрдпे рдХो рддो рдЖрдзुрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЬрди्рдорджाрддा рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди, рдЬिрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдпрддः рдХाрд░्рдмрди рд╡ рдЙрд╕рд╕े рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдХोрд▓्рд╡े, рд╡ोрд▓्рд╣ाрд░ рд╡ рдкाрд╢्рддुрд░ рдЖрджि рдХे рдиाрдо рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ैं।

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рд╢ाрдЦाрдПँ рд╣ै-


рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕рднी рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рддрдд्рдд्рд╡ों рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдпौрдЧिрдХों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХाрд░्рдмрди рдХे рдпौрдЧिрдХों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХो рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдХрдИ рд╢ाрдЦाрдУं рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрдирдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं-


рднौрддिрдХ рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рдХे рдиिрдпрдоों рддрдеा рд╕िрдж्рдзांрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдоें рдкрджाрд░्рдеों рдХा рд╡ृрд╣рдд् рдкрд░िрдоाрдг рдоें рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдиिрдпрдоों, рдЕрднिрдХ्рд░िрдпाрдУं, рд╡िрдзिрдпों рдЖрджि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।


рдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЬीрд╡рдзाрд░िрдпों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рддрдеा рдЬрди्рддुрдУं рдПрд╡ं рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХृрд╖ि рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХृрд╖ि рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд░рд╕ाрдпрди рдЬैрд╕े рдЬीрд╡ाрдгुрдиाрд╢рдХ, рдоृрджा рдХे рд╕ंрдШрдЯрди рдЖрджि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдФрд╖рдзि рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдордиुрд╖्рдп рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдФрд╖рдзिрдпाँ, рдЙрдирдХे рд╕ंрдШрдЯрди рддрдеा рдмрдиाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।


рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖िрдХ рд░рд╕ाрдпрди: рдЗрд╕рдоें рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рдЖрдпрддрди рд╡ рдоाрдд्рд░ा рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрддिрд╣ाрд╕
рдкंрдж्рд░рд╣рд╡ीं-рд╕ोрд▓рд╣рд╡ीं рд╢рддी рддрдХ рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рднाрд░рдд рджोрдиों рдоें рдПрдХ рд╣ी рдкрдж्рдзрддि рдкрд░ рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। рд╕рднी рджेрд╢ों рдоें рдЕрд▓рдХीрдоिрдпा рдХा рдпुрдЧ рдеा। рдкрд░ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХे рдмाрдж рд╕े рдпूрд░ोрдк рдоें[1] рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдк्рд░рдпोрдЧों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ुрдЖ। рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рд╕рднी рдкрджाрд░्рдеों рдХो рддौрд▓рдиे рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдИ। рдХोрдпрд▓ा рдЬрд▓рддा рд╣ै, рдзाрддुрдПँ рднी рд╣рд╡ा рдоें рдЬрд▓рддी рд╣ैं। рдЬрд▓рдиा рдХ्рдпा рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдоीрдоांрд╕ा рд╣ुрдИ। рдоाрд▓ूрдо рд╣ुрдЖ рдХि рдкрджाрд░्рде рдХा рд╣рд╡ा рдХे рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рддрдд्рд╡ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рд╕े рд╕ंрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЬрд▓рдиा рд╣ै। рд▓ोрд╣े рдоें рдЬंрдЧ рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХ्рд░िрдпा рдоें рднी рд▓ोрд╣ा рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рддुрд▓ा рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдиे рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рджी। рдкाрдиी рдХे рдЬрд▓-рдЕрдкрдШрдЯрди рд╕े рд╣ेрдирд░ी рдХैрд╡ेंрдбिрд╢ (1731-1810 рдИ.) рдиे 1781 рдИ. рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рдЬोрдЬ़ेрдл рдм्рд▓ैрдХ (1728-1799рдИ.) рдиे рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдФрд░ рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдП (1754 рдИ.)। рдЬोрдЬ़ेрдл рдк्рд░ीрд╕्рдЯрд▓ि (1733-1804 рдИ.) рд╢ेрд▓े рдФрд░ рд▓ाрд╡्рд╡ाрдЬ़्рдпे (1743-1794 рдИ.) рдиे 1772 рдИ. рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рддैрдпाрд░ рдХिрдпा, рд░ाрдмрд░्рдЯ рдмॉрдпрд▓ рдиे рддрдд्рд╡ों рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджी, рдЬॉрди рдбाрд▓्рдЯрди (1766-1844 рдИ.) рдиे рдкрд░рдоाрдгुрд╡ाрдж рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд▓्рдкрдиा рд╕ाрдордиे рд░рдЦी, рдЖрд╡ोрдЧाрдж्рд░ो 1776-1856 рдИ.), рдХैрдиिрдЬ़ाрд░ो (1826-1910 рдИ.) рдЖрджि рдиे рдЕрдгु рдФрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдХा рднेрдж рдмрддाрдпा। рдзीрд░े-рдзीрд░े рддрдд्рд╡ों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़рдиे рд▓рдЧी। рдЕрдиेрдХ рдзाрддु рдФрд░ рдЕрдзाрддु рддрдд्рд╡ рдЗрд╕ рд╕ूрдЪी рдоें рд╕ंрдоिрд▓िрдд рдХिрдП рдЧрдП। рдмिрдЦрд░े рд╣ुрдП рддрдд्рд╡ों рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рди्рдпूрд▓ैंрдб्рд╕ (1963 рдИ.) рд▓ोрдерд░рдоेрдпрд░ (1830-1895 рдИ.) рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рддрдпा рдоेंрдбेрд▓ीрдл рдиे рдЕрдиेрдХ рдЕрдк्рд░ाрдк्рдд рддрдд्рд╡ों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рднрд╡िрд╖्рдпрд╡ाрдгी рднी рдХी। рдмाрдж рдоें рд╡े рддрдд्рд╡ рдмिрд▓рдХुрд▓ рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдоिрд▓े, рдЬैрд╕ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा। рдбेрд╡ी (1778-1829 рдИ.) рдФрд░ рдлैрд░ाрдбे 1791-1867 рдИ.) рдиे рдЧैрд╕ों рдФрд░ рдЧैрд╕ों рдХे рдж्рд░рд╡ीрдХрд░рдг рдкрд░ рдХाрдо рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╕рд░्рд╡рддोрдоुрдЦी рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрдиे рд▓рдЧा।

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдХाрд╕
рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ, рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡िрдХाрд╕ рднी рдЙрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдЖ। рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдкाрдИ рдкाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдЧाрдз рд╕ंрдкрдд्рддि рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдЙрдкрднोрдЧ рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрдП, рдЗрд╕ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЗрд╕рдХी рдиींрд╡ рдкрдб़ी। рдШрд░, рднोрдЬрди, рд╡рд╕्рдд्рд░, рдиीрд░ोрдЧ рд░рд╣рдиे рдХी рдЖрдХांрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╡िрд▓ाрд╕ рдХी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдиे рдЗрд╕ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рдХो рдк्рд░рд╢्рд░рдп рджिрдпा। рдЕрд░्рдерд░्рд╡ांрдЧिрд░рд╕ рдиे рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдХाрд╖्рда рдФрд░ рд╢िрд▓ाрдУं рдХे рдоंрдерди рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХी। рдЕрдЧ्рдиि рд╕рдн्рдпрддा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдХेंрдж्рд░ рдмрдиी। рдЧ्рд░ीрдХ рдиिрд╡ाрд╕िрдпों рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдоें рдк्рд░ोрдоीрдеिрдпрд╕ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХो рджेрд╡рддाрдУं рд╕े рдЫीрдирдХрд░ рдоाрдирд╡ рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдпे рдзрд░рддी рдкрд░ рд▓ाрдпा। рднाрд░рдд рдоें рдФрд░ рднाрд░рдд рд╕े рдмाрд╣рд░ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдк्рд░ाрдЪीрди рджेрд╢ों, рдЪीрди, рдЕрд░рдм, рдпूрдиाрди рдоें рднी рдордиुрд╖्рдп рдХी рджो рдЪिрд░ рдЖрдХांрдХ्рд╖ाрдПँ рдеीं।

рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░ोрдЧ, рдЬрд░ा рдФрд░ рдоृрдд्рдпु рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдЬाрдп рдЕрд░्рдеाрдд рд╕ंрдЬीрд╡рдиी рдХी рдЦोрдЬ рдпा рдЕрдорд░рдлрд▓ рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि
рд▓ोрд╣े рдХे рд╕рдоाрди рдЕрдзрдо рдзाрддुрдУं рдХो рдХैрд╕े рд╕्рд╡рд░्рдг рдХे рд╕рдоाрди рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рдзाрддुрдУं рдХो рдХैрд╕े рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕рдоाрди рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рдзाрддुрдУं рдоें рдкрд░िрдЧрдд рдХिрдпा рдЬाрдП।
рдордиुрд╖्рдп рдиे рджेрдЦा рдХि рдмрд╣ुрдд рд╕े рдкрд╢ु рдк्рд░рдХृрддि рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпाँ рдЦाрдХрд░ рдЕрдкрдиा рд░ोрдЧ рджूрд░ рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдордиुрд╖्рдп рдиे рднी рдЕрдкрдиे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЙрдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХी рдоीрдоांрд╕ा рдХी рдФрд░ рдЙрдирд╕े рдЕрдкрдиे рд░ोрдЧों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рдХрд░рдиे рдХी рдкрдж्рдзрддि рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा। рдорд╣рд░्рд╖ि рднрд░рдж्рд╡ाрдЬ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рддрд▓рд╣рдЯी рдоें рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХे рдЧुрдгрдзрд░्рдо рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдЬ рд╕े 2,5 00 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рдПрдХ рдорд╣ाрди рд╕ंрдоेрд▓рди рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рдЪрд░рдХ рд╕ंрд╣िрддा рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдкिрдк्рдкрд▓ी, рдкुрдирд░्рдирд╡ा, рдЕрдкाрдоाрд░्рдЧ рдЖрджि рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рд╣ै। рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рд╕्рд╡рд░्рдг, рддाрдо्рд░, рд▓ोрд╣, рдЕрдкु рдпा рд╡ंрд╢ рддрдеा рд╕ीрд╕ рдзाрддुрдУं рдХी рдУрд░ рд╕ंрдХेрдд рд╣ै। рдЗрди рдзाрддुрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдзाрддुрдХрд░्рдо рд╡िрдж्рдпा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рджेрд╢ों рдоें рд╣ुрдЖ। рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдмाрд░рд╣ рд╕े рдЖрдпा рдФрд░ рдоाрдХ्рд╖िрдХ рддрдеा рдЕрдн्рд░рдХ рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдеे рд╣ी, рдЬिрд╕рд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рд░рд╕рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдХे рд╕рдордп рд╢рд▓्рдпрдХрд░्рдо рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╡рд░्рдЧों рдХे рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рдиिрдоिрдд्рдд рдХ्рд╖ाрд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд▓рд╡рдгों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЪрд░рдХ рдХाрд▓ рд╕े рднी рдкुрд░ाрдиा рд╣ै। рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдоें рдХॉрд╕्рдЯिрдХ рдпा рддीрдХ्рд╖्рдг рдХ्рд╖ाрд░ों рдХो рд╕ुрдзा-рд╢рд░्рдХрд░ा (рдЪूрдиे рдХे рдкрдд्рдерд░) рдХे рдпोрдЧ рд╕े рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкुрд░ाрдиा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдЕрди्рдпрдд्рд░ рдХрд╣ीं рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдордпूрд░ рддुрдд्рде (рддृрддीрдпा), рдХрд╕ीрд╕, рд▓ोрд╣рдХिрдЯ्рдЯ рд╕ौрд╡рд░्рдЪрд▓ (рд╢ोрд░ा), рдЯंрдХрдг (рд╕ुрд╣ाрдЧा), рд░рд╕рдХ рджрд░рдж рд╢िрд▓ाрдЬीрдд, рдЧैрд░िрдХ рдФрд░ рд╡ाрдж рдХो рдЧंрдзрдХ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдиे рд░рд╕рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдирдП рдпुрдЧ рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा। рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдкाрд░рдж-рдЧंрдзрдХ-рдпुрдЧ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣ाрди рд░рд╕рд╡ेрдд्рддा рд╣ै। рд░рд╕рд░рдд्рдиाрдХрд░ рдФрд░ (рд░рд╕ाрд░्рдгрд╡) рдЧ्рд░ंрде рдЙрд╕рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЧ्рд░ंрде рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдоूрд╖ाрдПं, рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкाрддрди рдпंрдд्рд░, рд╕्рд╡ेрджрдиी рдпंрдд्рд░, рдмाрд▓ुрдХाрдпंрдд्рд░, рдХोрд╖्рдаी рдпंрдд्рд░ рдФрд░ рдкाрд░рдж рдХे рдЕрдиेрдХ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдзाрддुрдУं рдХे рднрд╕्рдо рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдиेрдХ рд╡िрдзिрдпाँ рдиिрдХाрд▓ी рдЧрдИ рдФрд░ рд░ोрдЧोрдкрдЪाрд░ рдоें рдЗрдирдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ। рд╕рдорд╕्рдд рднोрдЬ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рднी рд╡ाрдд, рдХрдл, рдкिрдд्рдд рдиिрд╡ाрд░рдг рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ुрдЖ। рдЖрд╕рд╡, рдХांрдЪी, рдЕрдо्рд▓, рдЕрд╡рд▓ेрд╣, рдЖрджि рдиे рд░рд╕рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдпोрдЧ рджिрдпा।
рднाрд░рдд рдоें рд╡ैрд╢ेрд╖िрдХ рджрд░्рд╢рди рдХे рдЖрдЪाрд░्рдп рдХрд░ाрдгрдж рдиे рдж्рд░рд╡्рдп рдХे рдЧुрдгрдзрд░्рдоों рдХी рдоीрдоांрд╕ा рдХी। рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рдЗрди рдкंрдЪрддрдд्рд╡ों рдиे рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХो рдЗрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рдХि рдЖрдЬрддрдХ рдпे рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ैं। рдкंрдЪрдЬ्рдЮाрдиेंрдж्рд░िрдпों рдХे рдкाँрдЪ рд╡िрд╖рдп рдеे। рдЧंрдз, рд░рд╕, рд░ूрдк, рд╕्рдкрд░्рд╢ рддрдеा рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЗрдирд╕े рдХ्рд░рдорд╢ः рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдпे рдкाँрдЪ рддрдд्рд╡ 'рдкृрдеिрд╡्рдпा-рдкрд╕्рддेрдЬोрд╡ाрдпुрд░ाрдХाрд╢'[2] рдеे। (рдХрдгाрдж) рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдоाрдгुрд╡ाрдж рдХे рдЬрди्рдорджाрддा рд╣ैं। рдж्рд░рд╡्рдп рдкрд░рдоाрдгुрдУं рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиा рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдж्рд░рд╡्рдп рдХे рдкрд░рдоाрдгु рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╣ैं। рдпे рдкрд░рдоाрдгु рдЧोрд▓ рдФрд░ рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ैं। рджो рдкрд░рдоाрдгु рдоिрд▓рдХрд░ рдж्рд╡рдпрд░рдЧुрдХ рдФрд░ рдлिрд░ рдЗрдирд╕े рдд्рд░рдпрддрдЧुрдХ рдЖрджि рдмрдирддे рд╣ैं। рдкाрдХ рдпा рдЕрдЧ्рдиि рдХे рдпोрдЧ рд╕े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд╣ैं। рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЗрд╕рдХी рд╡िрд╕्рддृрдд рдоीрдоांрд╕ा рдХрдгाрдж рджрд░्рд╢рди рдХे рдкрд░рд╡рд░्рддी рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рдХी।

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕंрдЧ
рдЗрд╕ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░рд╕ाрдпрди рдХे рджो рдЙрдкांрдЧ рдеे: рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ[3] рдФрд░ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ।[4] рд╢рд░्рдХрд░ा, рд╡рд╕ा, рдоोрдо, рдлрд▓ों рдоे рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдо्рд▓, рдк्рд░ोрдЯीрди, рд░ंрдЧ рдЖрджि рд╕рдм рд╕рдЬीрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдХे рдЕंрдЧ рдеे। рд▓ोрдЧों рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдеा рдХि рдпे рдкрджाрд░्рде рдк्рд░рдХृрддि рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕рдЬीрд╡ рдЪेрддрдиा рдХे рдпोрдЧ рд╕े рддैрдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдпे рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕рдЬीрд╡ рдЪेрддрдиा рдХे рдпोрдЧ рд╕े рддैрдпाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै рдФрд░ рдпे рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддे। рд░ाрд╕ाрдпрдирдЬ्рдЮों рдиे рдЗрди рдкрджाрд░्рдеों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा। рдХाрд░्рдмрди, рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди, рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди, рдЗрди рдЪाрд░ рддрдд्рд╡ों рдХे рдпोрдЧ рд╕े рдмрдиे рд╣ुрдП рд╕рд╣рд╕्рдд्рд░ों рдпौрдЧिрдХों рд╕े рд░рд╕ाрдпрдирдЬ्рдЮों рдХा рдкрд░िрдЪрдп рд╣ुрдЖ। рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рдХिрд╕ी рдпौрдЧिрдХों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рд╣ी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдпौрдЧिрдХों рдоें рдХौрди-рдХौрди рд╕े рддрдд्рд╡ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдкाрдд рдоें рд╣ैं, рдпрд╣ рднी рдЬाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рдпौрдЧिрдХों рдХे рдЕрдгु рдоें рдЗрди рддрдд्рд╡ों рдХे рдкрд░рдоाрдгु рдХिрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рд╕рдЬ्рдЬिрдд рд╣ैं। рдЗрдирдХा рд░рдЪрдиाрд╡िрди्рдпाрд╕ рдЬाрдирдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рдЧрдпा। рдл्рд░ैंрдХрд▓ैंрдб (1825-1897 рдИ.) рдЬ़्рд╣ेрд░ाрд░ рд▓ीрдмिрдЦ, рдж्рдпूрдоा, рдмрд░्рдЬ़ीрд▓िрдпрд╕ рдЖрджि рд░рд╕ाрдпрдирдЬ्рдЮों рдиे рдЗрди рдпौрдЧिрдХों рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдоूрд▓рдХों рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдЬैрд╕े рдоेрдеिрд▓, рдПрдеिрд▓, рдоेрдеिрд▓ीрди, рдХाрд░्рдмोрдХ्рд╕िрд▓ рдЗрдд्рдпाрджि। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдЬीрд╡ рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЖрдзाрд░ рдХी рдИрдЯों рдХा рдкрддा рдЪрд▓ рдЧрдпा, рдЬिрдирдХे рд░рдЪрдиाрд╡िрди्рдпाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрднिрди्рди рдпौрдЧिрдХों рдХी рд╡िрдж्рдпрдоाрдирддा рд╕ंрднрд╡ рд╣ुрдИ। рдХेрдХूрд▓े рдиे (1865 рдИ.) рдоें рдЦुрд▓ी рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХे рдпौрдЧिрдХों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдмंрдж рд╢ृंрдЦрд▓ा рдХे рдпौрдЧिрдХों рдиे рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рдоें рдПрдХ рдирдпे рдпुрдЧ рдХा рдк्рд░рд╡рд░्рддрди рдХिрдпा। рдиेрдл्рдеाрд▓ीрди, рдХ्рд╡िрдиोрд▓ीрди, рдРंрде्рд░ाрд╕ीрди рдЖрджि рдпौрдЧिрдХों рдоें рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡рд▓рдпों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ुрдЖ। рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпुрдЧ рд╡рд▓рд░ рдХी рдпूрд░िрдпा- рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг- рд╡िрдзि рд╕े рдЖрд░ंрдн рд╣ोрддा рд╣ै। 1828 рдИ. рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпा рдЕрдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдХे рдвंрдЧ рдХी рд╡िрдзि рд╕े рдЕрдоोрдиिрдпрдо рд╕ाрдпрдиेрдЯ, (NH4 CNO) рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣ा। рдЙрд╕рдиे рджेрдЦा рдХि рдЕрдоोрдиिрдпрдо рд╕ाрдпрдиेрдЯ рддाрдк рдХे рднेрдж рд╕े рдЕрдиुрдХूрд▓ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдпूрд░िрдпा (H2 N. CO. NH2) рдоें рд╕्рд╡рддः рдкрд░िрдгрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрдм рддрдХ рдпूрд░िрдпा рдХेрд╡рд▓ рдЬैрд╡ рдЬрдЧрдд рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा। рд╡рд▓рд░ рдиे рдЕрдкрдиे рдЗрд╕ рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕े рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рджिрдпा рдХि рдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдоें рдЬिрди рдпौрдЧिрдХों рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрдирдХा рднी рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╡िрдзिрдпों рд╕े рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं рдоें рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдирд╡ीрди рдХрд▓्рдкрдиा рдиे рдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдХो рдПрдХ рдирдпा рд░ूрдк рджिрдпा। рдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдоाрдд्рд░рд░рд╣ рдЧрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕрдЬैрд╡ рд░рд╕ाрдпрди рдХो рд╣рдо рд▓ोрдЧ рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рд░рд╕ाрдпрди рдХрд╣рдиे рд▓рдЧे। рд╡ैрд╕े рддो рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдФрд░ рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рджोрдиों рд░рд╕ाрдпрдиों рдХे рдмीрдЪ рдХा рднेрдж рдЕрдм рд╕рд░्рд╡рдеा рдоिрдЯ рдЪुрдХा рд╣ै।

рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджूрд╕рд░े рд╡िрдЬ्рдЮाрдиों рдХे рд╕рдоंрд╡рдп рд╕े рдк्рд░рддि рджिрди рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣ोрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдлрд▓рддः рдЖрдЬ рд╣рдо рднौрддिрдХ рдПрд╡ं рд░рд╕ाрдпрди рднौрддिрдХी, рдЬीрд╡ рд░рд╕ाрдпрди, рд╢рд░ीрд░-рдХ्рд░िрдпा-рд░рд╕ाрдпрди, рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рд╕ाрдпрди, рдХृрд╖ि рд░рд╕ाрдпрди рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рдирд╡ीрди рдЙрдкांрдЧों рдХे рдиाрдо рднी рд╕ुрдирддे рд╣ैं। рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдХोрдИ рдРрд╕ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд░рд╕ाрдпрди рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдирд╡ीрдирддाрдУं рдХा рдк्рд░рд╕्рдлुрдЯрди рди рд╣ुрдЖ рд╣ो।

рдж्рд░рд╡्рдп рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдоूрд▓ рддрдд्рд╡
рд╕ंрд╕ाрд░ рдоें рдЗрддрдиे рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рде рдЗрддрдиी рд╡िрднिрди्рди рд╡िрдзिрдпों рд╕े рд╡िрднिрди्рди рдкрд░िрд╕्рдеिрдпों рдоें рддैрдпाрд░ рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬो рднोрдЬрди рд╣рдо рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд░ुрдзिрд░, рдоांрд╕, рд╡рд╕ा рд╡िрд╡िрдз рдЧ्рд░ंрдеिрд░рд╕, рдЕрд╕्рдеि, рдордЬ्рдЬा, рдорд▓рдоूрдд्рд░ рдЖрджि рдоें рдкрд░िрдгрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рднोрдЬ्рдп рдкрджाрд░्рде рд╡рдирд╕्рдкрддिрдпों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рддैрдпाрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рднोрдЬрди рдХे рд╕ृрдЬрди рдФрд░ рд╡िрднाрдЬрди рдХा рдЪрдХ्рд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдм рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдХिрддрдиी рдоिрддрд╡्рдпрдпी рд╣ै। рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЕрднिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХा рдЖрдзाрд░ рдж्рд░рд╡्рдп рдХी рдЕрд╡िрдиाрд╢िрддा рдХा рдиिрдпрдо рд╣ै। рд░рд╕ाрдпрдирдЬ्рдЮ рдЗрд╕ рдЖрд╕्рдеा рдкрд░ рдЕрдкрдиे рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕рдоीрдХрд░рдгों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдж्рд░рд╡्рдп рди рддो рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рди рдЗрд╕рдХा рд╡िрдз्рд╡ंрд╕/рдирд╖्рдЯ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।posted by mrSunil.


рдпрджि рдЖрдкрдХो рд╣рдоाрд░ी рдкोрд╕्рдЯ рдкрд╕ंрдж рдЖрдИ рд╣ो рддो рд╣рдоें рдХрдоेंрдЯ рдХрд░рдХे рдЬрд░ूрд░ рдмрддाрдПं рд▓ाрдЗрдХ рдЬрд░ूрд░ рдХрд░ें рд╡ рд╣рдоें рдлॉрд▓ो рдХрд░ें рдФрд░ рдЗрд╕ рдкोрд╕्рдЯ рдХो рдЬ्рдпाрджा рд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें рддाрдХि рдЕрди्рдп рдмрдЪ्рдЪों рдХो рднी рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓े। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░िрдпां рдкाрддे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдИрдоेрд▓ рдмॉрдХ्рд╕ рдХे рдЕंрджрд░ рдЕрдкрдиी рдИрдоेрд▓ рдЖрдИрдбी рджрд░्рдЬ рдХрд░ें।